Świostek (od r. 1945 Róg-Świostek) Mieczysław, pseud.: Łoś, Róg, Hejnał (1919—2000), działacz ludowy i komunistyczny, poseł na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, dziennikarz, publicysta.
Ur. 24 II we wsi Rybiczyzna (pow. iłżecki) w rodzinie chłopskiej, był synem Jana (1895—1976) i Marianny (1900—1988) z domu Dziura. Miał siostry: Wandę (ur. 1922), zamężną Chodorowską, nauczycielkę, żołnierza AL o pseud. Wisła, pracownicę Redakcji Programów dla Dzieci Telewizji Polskiej, Janinę (1925—2004), zamężną Dróżdż, dziennikarkę, żołnierza AL, i Aleksandrę (ur. 1928), zamężną Żelazek, żołnierza AL.
Po ukończeniu szkoły powszechnej w Iłży Ś. od stycznia 1933 pracował w zarządzie gm. Błaziny (pow. iłżecki), kolejno jako praktykant, kancelista i pomocnik sekretarza; jednocześnie uczył się w Powszechnym Uniw. Korespondencyjnym. W okresie okupacji niemieckiej, pracując nadal w zarządzie gm. w Błazinach, włączył się w działalność konspiracyjną; od lutego 1940 współpracował z miejscowym oddziałem ZWZ, po czym został przydzielony do oddziału ZWZ w Podkońcach (pow. iłżecki). Poszukiwany przez Gestapo w Starachowicach od maja 1940, ukrywał się w gajówce Niwa koło Kunowa (pow. opatowski), pod nazwiskami Franciszek Walczak i Józef Karwacki, a od grudnia t.r. pod nazwiskiem Franciszek Dziura we wsi Gardzienice Stare (pow. iłżecki). W r. 1941 odbył pod pseud. Łoś kurs w konspiracyjnej szkole podchorążych obwodu iłżeckiego ZWZ.
W maju 1942 powołał Ś. wspólnie z dowódcą plutonu AK w Jasieńcu Iłżeckim Eugeniuszem Iwańczykiem lewicową organizację Grupa Rewolucyjna Inteligencji Ludowej «Świt» i pod pseud. Róg pełnił funkcję zastępcy dowódcy ds. politycznych w jej iłżeckiej Rejonowej Komendzie. Utworzył koła organizacji w pow. iłżeckim, m.in. w Rzeczniowie, Błazinach, Alojzowie, Pawłowie, Iłży, Siennie i Borsukach. W l. 1943—4 współredagował ukazujące się nieregularnie czasopismo organizacji, „Świt”. Z Grupą «Świt» w listopadzie 1943 wstąpił do radomsko-kieleckiego III Komitetu Obwodowego konspiracyjnej PPR i współorganizował w kwietniu 1944 zbrojny oddział tej partii w pow. iłżeckim, ugrupowanie AL «Świt» im. Gabriela Narutowicza (od sierpnia t.r. 2. Brygada AL Ziemi Kieleckiej «Świt»). Awansowany w lipcu na porucznika, objął funkcję oficera organizacyjnego III Obwodu Radomsko-Kieleckiego AL, kierowanego przez ppłk. Mieczysława Moczara. W dowodzonym przez Moczara plutonie komp. sztabowej III Obwodu AL walczył 10 VIII pod Gustawowem (pow. konecki); uczestniczył też w akcjach dywersyjnych na kolei w powiatach: włoszczowskim, kieleckim i iłżeckim. We wrześniu, już jako kapitan, objął pod pseud. Hejnał funkcję szefa sztabu 2. Brygady AL, a w listopadzie III Obwodu AL.
Po wyzwoleniu Radomia spod okupacji niemieckiej został 18 I 1945 mianowany pierwszym sekretarzem tamtejszego Komitetu Miejskiego PPR. Dn. 20 III t.r. przeniósł się do Kielc, gdzie został drugim sekretarzem Komitetu Wojewódzkiego PPR (był nim do 22 VII) oraz wszedł do prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej; w tym okresie otrzymał stopień majora (1 V 1945). Na podstawie zaliczonych przed wojną kursów w Powszechnym Uniw. Korespondencyjnym Okręgowa Komisja Weryfikacyjna przy kieleckim Kuratorium Oświaty wystawiła mu t.r. świadectwo ukończenia szkoły średniej. Ś. zmienił t.r. nazwisko na Róg-Świostek.
Dn. 3 IX 1945 rozpoczął Ś. współpracę pod krypt. Teno z Min. Bezpieczeństwa Publicznego. Od 4 IX t.r. był szefem Polskiej Misji Repatriacyjnej w amerykańskiej strefie okupacyjnej Niemiec w Stuttgarcie, a następnie we Frankfurcie nad Menem; prowadził obserwację byłych żołnierzy I Korpusu Polskich Sił Zbrojnych oraz cudzoziemców interesujących się sytuacją polityczną w Polsce. Odwołany do kraju 15 X 1946, pracował od 1 XI t.r. w Warszawie jako instruktor Wydz. Administracyjnego KC PPR (od grudnia 1948 PZPR). W grudniu 1949, w ramach walki z «odchyleniem prawicowo-nacjonalistycznym», został z tej funkcji odwołany i od stycznia 1950 kierował redakcją organu KC PZPR, warszawskiego tygodnika „Chłopska Droga”. Podobnie jak inni żołnierze 2. Brygady AL «Świt» był inwigilowany przez X Dep. Min. Bezpieczeństwa Publicznego. W r. 1951 wstąpił do Stow. Dziennikarzy Polskich (SDP). W grudniu 1953 odszedł z redakcji „Chłopskiej Drogi”. Od stycznia 1954 do czerwca 1955 uczył się na kursach w Szkole Partyjnej przy KC PZPR. Opublikował broszurę Co daje wsi utworzenie gromadzkich rad narodowych (W. 1954). W listopadzie i grudniu t.r. kierował Dep. Nauki i Propagandy Rolnej w Min. Rolnictwa.
Po przełomie politycznym w październiku 1956 został Ś. członkiem Prezydium, a w r. 1960 wiceprezesem, Zarządu Głównego ZBoWiD i równocześnie wszedł w skład jego Rady Naczelnej. Od r. 1957 był członkiem Zarządu Głównego SDP, a od r. 1961 kierował Klubem Publicystów Rolnych Stowarzyszenia. W styczniu 1957 objął funkcję zastępcy redaktora naczelnego kolejnego organu KC PZPR, warszawskiego dziennika „Gromada. Rolnik Polski”; jednak w maju t.r. przeniósł się do Kielc, gdzie wszedł do egzekutywy Komitetu Wojewódzkiego PZPR i do kwietnia 1958 był redaktorem naczelnym dziennika „Słowo Ludu”. W sierpniu t.r. wrócił do Warszawy na stanowisko redaktora naczelnego „Chłopskiej Drogi”. Wspomnienia z działalności w czasie drugiej wojny światowej zrelacjonował Waleremu Namiotkiewiczowi i Bohdanowi Rostropowiczowi w wywiadzie pt. Rozmowa o «Świcie» („Ludzie, fakty, refleksje”, W. 1961). Opublikował artykuły Moja droga do PPR („Z Pola Walki” R. 4: 1961 nr 4) i Pod Gustawowem („Wspomnienia żołnierzy GL i AL.”, W. 1962).
W czerwcu 1964 został Ś. zastępcą członka KC PZPR. W wyborach do Sejmu 30 V 1965 uzyskał mandat poselski z ramienia PZPR w okręgu siedleckim. Posłem z tego okręgu był przez cztery kadencje (do r. 1980), zasiadając nieprzerwanie w sejmowej komisji ds. rolnictwa i przemysłu spożywczego. W r. 1965 otrzymał na Wydz. Historyczno-Socjologicznym Wyższej Szkoły Nauk Społecznych przy KC PZPR stopień magistra. T.r. został wiceprezesem SDP, a od r. 1966 był wiceprzewodniczącym Rady Nadzorczej Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej «Prasa» (od r. 1973 Robotnicza Spółdzielnia Wydawnicza «Prasa-Książka-Ruch»). W r. 1968 poparł kierowaną przez Moczara frakcję w PZPR, tzw. partyzantów. Ogłosił kolejny artykuł wspomnieniowy Nasza droga („2 Brygada «Świt»”, W. 1970). Ze Zdzisławem Lubowiczem i swą siostrą, Wandą Chodorowską, zredagował „Wspomnienia chłopów z lat 1939—1948” (W. 1969—70 I—IV), opublikowane wcześniej w „Chłopskiej Drodze”; ogłosił też artykuł o tej książce O pamiętnikarstwie w „Chłopskiej Drodze” („Pamiętnikarstwo Pol.” R. 1: 1971 nr 1). Artykuły polityczne i o gospodarce wiejskiej publikował w organach KC PZPR: dzienniku „Trybuna Ludu”, miesięczniku „Ideologia i Polityka”, dwumiesięczniku „Nowe Drogi”, organie ZBoWiD, miesięczniku „Za wolność i lud” oraz dzienniku „Życie Warszawy”, a także tygodnikach „Kultura” i „Polityka”. Współpracował również z zagranicznymi dziennikami: bułgarskim „Kooperativnym sielem”, czechosłowackimi „Zěmědelskimi novinami” oraz radzieckimi: „Pravdą”, „Izviestiami” i miesięcznikiem „Selskaja žyzn”. W l. 1970—80 przewodniczył Międzynarodowemu Klubowi Publicystów Rolnych Krajów Socjalistycznych. Dn. 23 X 1970 został awansowany na podpułkownika rezerwy. W grudniu 1971 odszedł z KC PZPR. Był konsultantem telewizyjnej i kinowej wersji filmu „Chłopi” (reż. J. Rybkowski, 1972—3). W r. 1973 zwiedził Japonię, a relację z podróży zawarł w książce Moje spotkanie z Japonią (W. 1976). W r. 1974 zrezygnował z funkcji wiceprezesa SDP, ale pozostał członkiem jego Zarządu Głównego. Od października 1977 kierował Tow. Polsko-Japońskim.
W wyborach do Sejmu, 23 III 1980, Ś. ponownie otrzymał mandat z ramienia PZPR, tym razem z okręgu koszalińskiego. Kontynuował pracę w sejmowej komisji ds. rolnictwa i przemysłu spożywczego (od 26 IV 1984 komisja rolnictwa, gospodarki żywnościowej i leśnictwa), a ponadto wszedł do komisji kultury. Dn. 5 X 1980 został dokooptowany do KC PZPR i funkcję tę pełnił do IX Nadzwycz. Zjazdu tej partii (14—20 VII 1981). Dn. 12 II 1981 Sejm wybrał go do Rady Państwa. Dn. 6 III t.r. został członkiem sejmowej nadzwycz. komisji do kontroli porozumień podpisanych w r. 1980 przez władze z komitetami strajkowymi w Szczecinie, Gdańsku i Jastrzębiu-Zdroju; w listopadzie 1981 zastąpił Jana Szczepańskiego w funkcji przewodniczącego tej komisji. Na posiedzeniu Rady Państwa 12 XII t.r. głosował za uchwaleniem dekretu o stanie wojennym. Po rozwiązaniu w r. 1982 SDP wstąpił do wspierającego władze Stow. Dziennikarzy PRL. Swoje artykuły wspomnieniowe i przemówienia polityczne zebrał w książce pt. Czas przeszły i teraźniejszy (W. 1982). Konsultował kolejny film fabularny pt. „Pastorale Heroica” (reż. H. Bielski, 1983).
Od r. 1985 zaczął Ś. wycofywać się z życia politycznego; w wyborach do Sejmu 13 X t.r. już nie kandydował, a w Radzie Państwa zasiadał do 6 XI. T.r. zrezygnował też z członkostwa w Prezydium Zarządu Głównego ZBoWiD (członkiem Rady Naczelnej i wiceprezesem Zarządu Głównego pozostał do r. 1988), a w grudniu 1986 z funkcji prezesa Tow. Polsko-Japońskiego i redaktora naczelnego „Chłopskiej Drogi”. W r. 1987 przeszedł na emeryturę. Po przełomie politycznym w r. 1989 nie wszedł do reaktywowanego SDP i pozostał w przemianowanym Stow. Dziennikarzy RP. Członkiem PZPR był do jej rozwiązania 29 I 1990. Również do t.r. pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Rady Nadzorczej Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej «Prasa-KsiążkaRuch». Składał wyjaśnienia przed obradującą od września 1992 sejmową komisją odpowiedzialności konstytucyjnej, rozpatrującą wniosek o postawienie przed Tryb. Stanu osób odpowiedzialnych za wprowadzenie stanu wojennego. Ś. zmarł 31 VIII 2000 w Warszawie, został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kw. B 38:2/11). Był odznaczony m.in. krzyżami: Srebrnym i Złotym Zasługi (1949), Kawalerskim (1951), Oficerskim (1958), Komandorskim z Gwiazdą (1986) Orderu Odrodzenia Polski oraz Partyzanckim (1948), a także Medalem Zwycięstwa i Wolności (1946); otrzymał również amerykański Order of Freedom (1946), radziecki Order Wojny Ojczyźnianej (1968) i Wielką Wstęgę japońskiego Orderu Świętego Skarbu I st. (1985).
W zawartym 14 VIII 1945 małżeństwie z Barbarą z Jampolskich (1921—2010), działaczką spółdzielczą, pracownicą ONZ w Nowym Jorku (1976—9) i Wiedniu (1979—81), miał Ś. dwie córki: Małgorzatę (1946—2016), anglistkę i tłumaczkę, oraz Krystynę (ur. 1954), zamężną Leduc, romanistkę, zamieszkałą w Belgii.
Ciborska, Leksykon dziennikarstwa (fot.); Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny, W. 1989; Mołdawa T., Ludzie władzy 1944—1991, W. 1991; — Garas J. B., Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942—1945, W. 1963; Hillebrandt B., Działania oddziałów i brygad partyzanckich Gwardii i Armii Ludowej na Kielecczyźnie, W. 1962; tenże, Partyzantka na Kielecczyźnie 1939—1945, W. 1967; Lesiakowski K., Mieczysław Moczar „Mietek”. Biografia polityczna, W. 1998 (fot.); Pleśniarski B., Kulturalno-oświatowa i polityczna działalność Rewolucyjnej Grupy Socjalistycznej „Świt” i 2. Brygady AL „Świt”, „Wojsk. Przegl. Hist.” R. 17: 1972 nr 1 s. 245—7 (fot.), s. 251; Przygoński A., Prasa konspiracyjna PPR, W. 1966; Sąd nad autorami stanu wojennego, Oprac. A. Karas, W. 1993 s. 19, 71; Słomkowska A., Prasa PPR, GL-AL i KRN na Kielecczyźnie 1942—1945, W. 1976; Tokarska-Bakir J., Proces Tadeusza Maja. Z dziejów oddziału AL „Świt”, „Zagłada Żydów” 2011 nr 7 s. 177; Wawrzyniak J., ZBoWiD i pamięć drugiej wojny światowej 1949—1969, W. 2009; Wieczorek W., Armia Ludowa 1944—1945, W. 1979 I; — Bakalarczyk A., Leśne boje, W. 1966 s. 459—60; Janic M., Idą partyzanci, W. 1970 (fot.); Langer M., Lasy i ludzie, W. 1993; Moczar M., Barwy walki, W. 1968 (fot.); O stanie wojennym w sejmowej Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej, W. 1997; Rakowski M. F., Dzienniki polityczne 1958—1981, W. 1998—2004; Tajne oblicze GL-AL i PPR. Dokumenty, Oprac. M. J. Chodakiewicz i in., W. 1997 II; Tejchma J., Dialog z przeszłością otwartą na przyszłość, W. 2014 s. 297—298; tenże, Pożegnanie z władzą, W. 1996; — „Chłopska Droga. Gaz. Roln.” 2000 nr 52 (nekrolog i wspomnienie pośmiertne); — AAN: sygn. CK XX/21.911 (życiorys z 30 X 1946), sygn. 8503 (relacja dla Zakł. Hist. Partii z 22 II 1960); Arch. Sejmu w W.: sygn. 404/1, 490/1, 619/1, 769/1, 296/13 (fot.) (ankiety poselskie); Arch. Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W.: sygn. W592908; IPN w W.: sygn. 00945/170 (charakterystyka agentury w sprawie «Jesion»), sygn. 1005/89492 (akta paszportowe), sygn. 00169/17, BU 001043/3323 (akta agenta «Teno»); — Informacje córki, Krystyny Leduc z Belgii.
Jerzy Mazurek